Hbirkimya sayfasına hoş geldiniz; bugün Depreme dayanıklı olmayan evler ne olacak hakkında sağlam bir başlangıç yapıyoruz.
Bir ev, yalnızca dört duvardan ve bir çatıdan ibaret değildir. İnsanların anıları, aile ilişkileri, komşuluk bağları ve yıllar boyunca oluşturdukları yaşam düzenleri o evin içinde şekillenir. Bu nedenle bir binanın depreme dayanıklı olmadığını öğrenmek, sadece teknik bir güvenlik sorunuyla karşılaşmak anlamına gelmez. Aynı zamanda ekonomik, psikolojik ve toplumsal açıdan büyük bir belirsizliğin başlangıcıdır. Özellikle dar gelirli aileler için şu soru oldukça önemlidir: Depreme dayanıklı olmayan evler ne olacak ve bu evlerde yaşayan insanlar nasıl korunacak?
Bu sorunun cevabı, yalnızca inşaat mühendisliği veya kentsel dönüşüm politikalarıyla açıklanamaz. Konuya toplumsal yapı, ekonomik eşitsizlikler, kültürel alışkanlıklar ve güç ilişkileri açısından da bakmak gerekir.
Depreme dayanıklı olmayan evler, deprem sırasında taşıyıcı sistemleri zarar görebilecek, ağır hasar alabilecek veya yıkılma riski taşıyan yapılardır. Bu değerlendirme yalnızca binanın yaşına bakılarak yapılamaz. Beton kalitesi, zemin özellikleri, taşıyıcı sistem, mühendislik hizmetleri, yapı denetimi ve sonradan yapılan değişiklikler birlikte incelenmelidir.
Türkiye’de özellikle eski yapı stokunun bulunduğu bölgelerde bu konu önemli bir toplumsal meseleye dönüşmüştür.
Depreme dayanıklı olmadığı tespit edilen binalar için uygulanabilecek yöntemler arasında şunlar bulunur:
– Kentsel dönüşüm: Riskli yapıların yasal süreçler kapsamında yenilenmesi.
– Güçlendirme: Teknik olarak uygun binaların mühendislik projeleriyle iyileştirilmesi.
– Yıkım ve yeniden inşa: Güvenli hale getirilmesi mümkün olmayan yapıların kaldırılması.
– Geçici barınma: Yenileme sürecinde evlerinden ayrılmak zorunda kalan insanların barınma ihtiyacının karşılanması.
– Sosyal destek: Maddi imkânları sınırlı vatandaşların dönüşüm maliyetleri karşısında korunması.
6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun, Türkiye’deki riskli yapı dönüşümünün temel yasal çerçevelerinden biridir.
Ancak burada önemli bir ayrıntı vardır: Bir binanın riskli olduğunun belirlenmesi, o binada yaşayan herkesin yeni bir konuta kolaylıkla sahip olacağı anlamına gelmez.
Türkiye’de ev sahibi olmak, ekonomik güvence kadar toplumsal statüyle de ilişkilendirilir. Birçok aile için yıllarca çalışarak alınan ev, gelecek kuşaklara bırakılacak en önemli miraslardan biridir.
Bu nedenle depreme dayanıklı olmayan evlerin yenilenmesi gündeme geldiğinde bazı insanlar ekonomik kayıplarından endişe ederken bazıları çocukluklarından beri yaşadıkları mahalleyi terk etmek istemez.
Mahalleler yalnızca konutların bir araya geldiği fiziksel alanlar değildir. Komşuluk ilişkileri, dayanışma ağları, esnaf kültürü ve gündelik alışkanlıklar burada gelişir.
Kentsel dönüşüm sırasında insanların başka bölgelere taşınması, bu ilişkilerin zayıflamasına neden olabilir. Özellikle yaşlı bireyler, uzun yıllardır tanıdıkları çevreden uzaklaşmakta daha fazla güçlük yaşayabilir.
Sosyolojik açıdan bu durum, kavramıyla açıklanabilir. İnsanların yaşadıkları yere bağlanması, güven duygularını ve sosyal ilişkilerini doğrudan etkiler.
Depreme dayanıksız konutların dönüşümü, kadınlar ve erkekler açısından aynı sonuçları doğurmayabilir.
Özellikle çocuk, yaşlı veya engelli bireylerin bakımını üstlenen kadınlar, taşınma ve geçici barınma süreçlerinde daha fazla sorumluluk alabilir. Güvenli ulaşım, okul mesafesi, sağlık hizmetlerine erişim ve günlük ihtiyaçların karşılanması bu süreçte önemli hale gelir.
Kadınların ekonomik kaynaklara erişiminin sınırlı olduğu ailelerde konut yenileme maliyetleri daha büyük sorunlara dönüşebilir.
Deprem güvenliği yalnızca mülk sahiplerinin değil, kiracıların da temel yaşam hakkıyla ilgilidir. Bir binanın yenilenmesi sırasında kiracıların uygun fiyatlı konut bulamaması, onları daha güvensiz yapılara veya uzak yerleşim bölgelerine yöneltebilir.
Bu noktada
kavramı belirginleşir. Maddi gücü yüksek aileler güvenli konutlara daha kolay ulaşabilirken düşük gelirli vatandaşlar aynı imkânlara sahip olmayabilir.
Toplumlarda afetlere yönelik davranışlar, geçmiş deneyimler ve kültürel alışkanlıklarla şekillenir. Bazı insanlar yaşadıkları binanın güvenliğini araştırırken bazıları yıllardır herhangi bir sorun yaşamadıkları için riskin düşük olduğunu düşünebilir.
Oysa bir binanın uzun süre ayakta kalmış olması, gelecekte meydana gelebilecek bir deprem karşısında güvenli olduğunu kanıtlamaz.
Türkiye’de 1999 Marmara Depremi ve 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremler, yapı güvenliğinin toplumsal önemini yeniden gündeme taşımıştır.
Bu olaylar, afet hazırlığının yalnızca bireysel tedbirlerden ibaret olmadığını göstermiştir. Güvenli yapı üretimi, etkili denetim, doğru şehir planlaması ve toplumsal dayanışma birlikte değerlendirilmelidir.
Afet sosyolojisi alanındaki araştırmalar, afetlerin toplumun bütün kesimlerini aynı şekilde etkilemediğini ortaya koymaktadır. Yaş, gelir düzeyi, engellilik, sosyal destek ağları ve yaşanılan bölgenin özellikleri afetlere karşı kırılganlığı değiştirebilir.
Özellikle düşük gelirli mahallelerde yaşayan insanların güvenli konutlara erişim konusunda daha fazla engelle karşılaşması, sosyal politikaların önemini artırmaktadır.
Depreme dayanıklı olmayan evlerin geleceği tartışılırken belediyeler, merkezi yönetim, müteahhitler, mülk sahipleri ve kiracılar arasındaki ilişkiler de dikkate alınmalıdır.
Kentsel dönüşüm projelerinde arsa değeri yüksek bölgeler ekonomik açıdan daha fazla ilgi görebilir. Buna karşılık düşük gelirli mahallelerde yaşayan insanların dönüşüm maliyetlerini karşılaması zorlaşabilir.
Bu durum, şehirlerin kimler için ve hangi önceliklerle yeniden düzenlendiği sorusunu gündeme getirir.
, deprem güvenliğinin yalnızca ekonomik gücü olan insanların ulaşabildiği bir ayrıcalığa dönüşmemesini gerektirir.
Bunun için:
– Riskli yapıların bilimsel yöntemlerle tespit edilmesi,
– Düşük gelirli ailelere ekonomik destek sağlanması,
– Kiracıların barınma haklarının korunması,
– Engelli ve yaşlı bireylerin ihtiyaçlarının dikkate alınması,
– Kentsel dönüşüm kararlarında mahalle sakinlerinin görüşlerinin alınması,
– İnşaat ve yapı denetim süreçlerinin şeffaf yürütülmesi gerekir.
Dönüşümün başarısı, yalnızca kaç binanın yenilendiğiyle değil, insanların yaşam koşullarının ne ölçüde iyileştiğiyle değerlendirilmelidir.
Türkiye’de depreme dayanıklı olmayan evlerin geleceği, önümüzdeki yılların en önemli şehircilik ve sosyal politika konularından biri olmaya devam edecektir.
Riskli yapıların tamamının aynı yöntemle yenilenmesi mümkün değildir. Bazı binalar güçlendirilebilirken bazıları için yıkım ve yeniden yapım gerekebilir. Hangi yöntemin uygulanacağı, uzmanların hazırlayacağı teknik raporlarla belirlenmelidir.
Ancak teknik çözümler kadar ekonomik ve sosyal çözümler de gereklidir. İnsanların evlerini kaybetme korkusu yaşamadan güvenli konutlara ulaşabilmesi, devletin sosyal politikaları ve yerel yönetimlerin planlamasıyla yakından ilişkilidir.
Geleceğin şehirleri yalnızca yüksek binalardan, geniş caddelerden ve modern konut projelerinden oluşmamalıdır. Güvenli, erişilebilir, ekonomik açıdan sürdürülebilir ve sosyal ilişkileri koruyan yaşam alanları oluşturulmalıdır.
Depreme dayanıklı olmayan evlerin dönüşümü, aynı zamanda daha adil bir şehir düzeni kurmak için fırsat olarak değerlendirilmelidir.
Depreme dayanıklı olmayan evler ne olacak sorusunun tek bir cevabı yoktur. Bazı yapılar güçlendirilecek, bazıları yıkılarak yeniden inşa edilecek, bazı bölgelerde ise kapsamlı kentsel dönüşüm projeleri uygulanacaktır. Ancak bütün bu süreçlerin merkezinde insan yaşamı bulunmalıdır.
Bir binanın yenilenmesi kadar orada yaşayan insanların ekonomik koşullarının, komşuluk ilişkilerinin ve barınma haklarının korunması da önemlidir. Çünkü gerçek anlamda güvenli bir şehir, yalnızca sağlam binalardan değil, dayanışma içinde yaşayan ve fırsatlara eşit biçimde ulaşabilen insanlardan oluşur.
Peki sizce depreme dayanıklı olmayan evlerin dönüşüm maliyetini kim üstlenmeli? Kentsel dönüşüm sırasında mahalle kültürü korunabilir mi? Maddi imkânları sınırlı ailelerin güvenli konutlara ulaşması için hangi sosyal politikalar uygulanmalı?
1. 6306 Sayılı Kanun: Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun. Mevzuat Bilgi Sistemi.
2. AFAD: Türkiye Afet Risk Azaltma Planı ve afet yönetimi çalışmaları. AFAD Resmî İnternet Sitesi.
3. TÜİK: Konut, nüfus ve yaşam koşullarına ilişkin istatistikler. TÜİK Veri Portalı.
4. Dünya Bankası: Türkiye’de afet risklerinin azaltılması ve kentsel dayanıklılık çalışmaları. World Bank Türkiye.
5. UN-Habitat: Sürdürülebilir kentleşme, konut hakkı ve kapsayıcı şehir politikaları. UN-Habitat.